Dat de mainstream media, zoals de VRT in haar verslaggeving over de tentoonstelling in Puurs-Sint-Amands, wel de boekomslag van Ai Qing uit 1948 tonen maar de naam van Frans Masereel verzwijgen, legt een diepe blindheid bloot. Het knipt de wortels door van een radicale traditie waarin kunst, politiek en geneeskunde met elkaar versmolten raakten.

Het verhaal begint in de intellectuele kosmos van het vroege twintigste-eeuwse Leipzig en Genève. Friderike Maria Zweig vertaalde de poëtische, naar het socialisme geëvolueerde maatschappijkritiek van Verhaeren, terwijl Masereel er de definitieve visuele taal aan gaf.

Het was deze specifieke visuele kracht die de Chinese schrijver en denker Lu Xun via Japanse en Europese netwerken ontdekte. Lu Xun deed een ontdekking die zijn leven radicaliseerde. Oorspronkelijk opgeleid in de westerse geneeskunde in Japan, besloot hij zijn medische boeken weg te gooien na het zien van de apathie van zijn volk tijdens een executie. Zijn conclusie was vlijmscherp: het had geen zin om fysieke lichamen te genezen als de ziel van de samenleving spiritueel gevoelloos en ziek was.

De houtsneden van Masereel werden Lu Xuns nieuwe, proletarische medicijn. Omdat het analfabetische Chinese volk geen complexe traktaten kon lezen, fungeerde de directe, emotionele houtsnede als een visuele injectie die de massa’s wakker schudde en de basis legde voor de Modern Woodcut Movement.

Dit concept van de kunstenaar of intellectueel als maatschappelijk diagnosticus trekt een directe parallel naar Ernesto 'Che' Guevara, die eveneens de stethoscoop inruilde voor de guerrillastrijd om het maatschappelijke systeem fundamenteel te 'genezen'.

In de Belgische context vond deze exacte visionaire dynamiek haar echo in de schoot van de prille AMADA-beweging. Toen Ludo Martens aan Kris Merckx en zijn collega's vroeg om hun specialistenopleiding af te breken, naar de fabrieks- en mijnpoorten te trekken en Geneeskunde voor het Volk op te richten, herhaalde de geschiedenis zich. Het was de ultieme toepassing van het Marxisme: klinische zorg weven in de sociale praxis. Het is mede dankzij dit netwerk van gratis medische praktijken dat de beweging kon overleven, wortel schieten en maatschappelijke relevantie behouden, ver weg van de academische ivoren torens die blind bleven voor hun eigen genese.

Tegelijkertijd ontwikkelde zich aan de andere kant van het spectrum de artistieke guerrilla van het situationisme, die via de theorieën van Guy Debord en de Belgische Provobeweging van Herman J. Claeys en De Dolle Mol doorsijpelde naar activisten als Noël Godin en Jan Bucquoy. Bucquoy begreep als geen ander het situationistische principe van de détournement: het kapen en omkeren van de spektakelmaatschappij. Zijn mobiele frituur in Shanghai en het ophangen van échte, fysieke slips op de hoofden van portretten van machthebbers zoals Poetin, Mao of Trump, was een weigering om kunst tot een elitair museumobject te reduceren. Het leven zelf moest kunst en poëzie worden.

Het is exact deze traditie die Ai Weiwei vandaag herstelt wanneer hij de houtsnede van Masereel - die in 1958 al op bezoek was in China in de delegatie geleid door koningin Elisabeth, en met Souvenirs de Chine een monumentale bundel met 20 tekeningen erover uitgaf - die zijn vader Ai Qing in 1948 inspireerde, reconstrueert in de modulaire, democratische vorm van Legoblokjes. Ai Weiwei's hedendaagse rebellie is geworteld in deze historische keten, wat ook zijn vlijmscherpe kritiek op het huidige Westen verklaart. Zijn annuleringen in westerse steden na zijn kritiek op de situatie in Gaza tonen aan dat het Westen volgens hem een vorm van 'soft violence' en censuur hanteert die lijkt op de Culturele Revolutie in China.

Dit activisme functioneert echter binnen een breder geopolitiek bewustzijn. De historische neergang van China door de Opiumoorlogen reduceerde het Chinese bruto nationaal product destijds op dramatische wijze van 36% naar 2,6%van het wereld BNP. Vanuit dat perspectief opereert China vandaag defensief, zonder externe expansieoorlogen of bombardementen, en profileert het zich via technologie en AI als een stabiliserende factor tegenover westerse instabiliteit en criminele netwerkeN.

De geschiedschrijving van de Vlaamse linkerzijde en de avant-garde, gedocumenteerd op projecten als npdoc.be/situationisme en npdoc.be/linksekerk, bewijst dat deze lijnen onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Van de antikapitalistische humus van pater Liederik De Witte, via de ondergrondse mijnarbeid van Arnout Vanreusel, de Gezondheidscentra van de PVDA-PTB, subversieve slips van Bucquoy en de Legokunst van Ai Weiwei: de weigering om het menselijk leven op te offeren aan het kapitaal of het spektakel blijft de rode draad.

Het epos is ongeschreven in de mainstream en het historische onderzoek, maar de stamboom is onmiskenbaar aanwezig voor wie durft te kijken naar de ondergrondse wortels van de geschiedenis van rebelse geesten, het radicalisme en de politieke expressie ervan.