Tussen kop en kont - Karel Heirbaut

l
Tussen kop en kont, Karel Heirbaut, 1979, EPO

Achterblad

Tussen kop en kont

«Ze laten altijd het schoonste van de werf zien...»
«Zo een boek moet laten zien waar en hoe wij werken.»
«... om eens het dagelijks leven van een 'zaatman'
te laten zien aan ons vrouw en kinderen.»
«De andere kant van de medaille tonen...»
«... met foto's van 't werkvolk op, in en onder
de schepen...»

Wij arbeiders van de Boelwerf willen laten zien aan onze familie en vrienden hoe wij eigenlijk leven op de Zaat. Waar we werken en in welke omstandigheden, waar we elkaar ontmoeten en een babbeltje slaan... We leiden allen twee levens; het ene thuis in een burgerpak en het andere op de werf 'in uniform'. De ene arbeider werkt in weer en wind op dek en de andere in de dampende donkerte van de dubbele bodem. Doch ieder van ons maakt deel uit van het 'onbekende peloton' dat werkzaam is tussen 'de kop en de kont' van het schip...

Lossen en laden van platen.
Geen ogenblik
mag de aandacht verslappen.

Plaatvormers.
Een en al aandacht.
Stamp na Stamp.
Van vlakke plaat naar gestroomlijnde vorm.

Dit is geen bandwerk.
ledere stalen plaat krijgt zijn welbepaalde vorm.
Schakels in het geheel.
Geduld. Doorzicht. Samen doen.
Steeds opnieuw scheppen.
De werkers als scheppende kracht blijven de hervormers.

Ontroesten stalen platen.
Verflagen om roesten tegen te gaan.
Vele chemische produkten worden gebruikt.
De verfmenger, de spuiter
moeten zich beschermen.
Toch dringen de chemische produkten door...
tot in bloedvaten en longen.

Elektrisch goeser

Ontroester

Nazicht roerkoning.
Paswerk

Brandsnijmachines

Miel als beroep: kapper, mateerder.
Een leven vol lawaai.
Twitig jaar nagelklinker.
Hij is doof.

Bij zijn afscheid
geen oorapparaat van de patroon.
Miel
een goeie kameraad,
een strijdmakker.

Sledeplaatsers.
Moeilijk. Zwaar.
De rugpijn is een echte plaag.
De meesten verlaten gekraakt de werf.

Fiel is spuiter.
Houdt de scheepshelling slibvrij.
De stank van de Schelde kent hij!

Niet hij alleen,
alle scheepsbouwers,
gekontroleerd op de werven.

Fabrieksbazen hanteren schrik,
angst, geweld, bewaking.
Overal draaien direktie-punten-machines.
Hun doel ?
Bestendiging van macht.
Vermeerdering van winst.
Het woord 'konkurrentie'
als afleidingsmaneuver.
Kan je lukken in het dagelijks
bazenexamen ?
Alleen een superman.
Alleen tijdelijk.

Dood en snelheid hand in hand.
In alle fabrieken ter wereld organiseren 'zij' werkwedstrijden.
Strijd op leven en dood !
Ook in de scheepsbouw
betekent de wereldkrisis méér produceren met minder volk.
Schepen aan de ketting...
Sluiting van werven...
Nieuwe komen...
De zwaksten moeten plooien.
'Zij' roepen :
«Aanpassen»
«Alles samenbrengen»
«Geld»
«Sneller ! Sneller !»

Gevangen in lege, werkende, verlaten werven.

De direktie
bewaakt ons voortdurend.
We dulden geen kontrole.
We kennen onze job.

Zandspuiters

Supporters

Wat een verscheidenheid !

Scheepsbouwers
geen zuurkijkers !
Nooit bang voor de toekomst.

Alle dagen aan de start.
Vertreksein om 7 u30.
Geen achterblijvers geduld.
Tijdschriften en bergritten op schepen.
LNG 'Methaan'
Container 'Ortelius'
'Brugge'
kruipen zeker in de kleren !
Tientallen konflikten
tussen koersleiders,
koersdelegees
en renners.

Jimmy is Turk.
Polyvalent :
smelt
slijpt
kapt.
Geklasseerd zoals iedereen
zoals in elk fabriek of werf.
Eerste kategorie 'speciaal geoefende'.
Het patronaat hanteert voor iedereen een verdeling.
Terwijl wij schepen samen bouwen.

Eén en al dynamiek
Samen komt alles klaar.
Een sektie onderdeel
Van de blokkendoos (schip)

Een mannenfabriek
of niet !
De vrouw als sex-object
komt overal
in alle hoeken van de wereld
zoals Coca Cola

De laatste hand. Zelfzekerheid.

Voortdurend dreiging boven het hoofd.

Sjarel, laat deze stopblokken vertellen.
Ze dragen de volle last van het schip overal.
Stopblokken,
een ontoegankelijk terrein
voor diegenen die ons verknechten.
Onder de kiel
is alleen plaats voor
taaie, wilskrachtige en werkende mannen.
Die houden van het leven en humor.
Vrijheidsdrang stroomt door het bloed.
Vele plannen zijn uitgebroed tussen de blokken.
Vele ruggen en benen gekraakt.
De stoute droom is nog geen werkelijkheid.
«Als je maar gelooft in de kracht,
de verbeelding van de massa,
dan zal de zon schijnen, kameraad.
Een wereld zonder bazen en knechten,
dan zal het goed zijn om te leven en te werken.»

LASSEN

Weinigen oefenen hun beroep uit
ot hun prépensioen op 58 jaar.
Waarom ?
Ogen versleten.
Maag of longen aangetast.
Rugpijn van moeilijke houdingen.
Vervelend en afstompend werk.
400 lassers. Een sterke groep.
Door de strijd is de verluchting op de schepen sterk verbeterd.
Andere lasmethodes, andere materialen,
stellen andere problemen.

De oplossing is niet voor morgen.
Op geen scheepswerf organiseren scheepsbouwers zelf het werk.
Dat zegt nog niets !
Een ander idee over het beroep ontwikkelen.
Een open diskussie
kan de mensen in beweging brengen.

Waarom niet...
een uur lassen - kwartier wandelen
verschillende beroepen aanleren
monteren - buizen leggen - schrijnwerker -
een week lassen - een week niet.

Waarom niet ?

Vertrekken van wat goed is voor de mens.
Niet van wat goed is voor de winst.
Voor de patroon.

DE MIJNWERKERS VAN DE SCHEEPSWERVEN

Ze zien het licht van de dag niet.
Werken in dubbele bodems.
In tanks.
Ontroesten en pekken.
Hun gezicht
handen
kleren
alles maar ook alles
vol stof, verf en pek.
Ook al is de werkkledij gedeeltelijk aangepast.
Al zijn er afzuiginstallaties voor het meeste stof.
Meestal uitgevoerd door Turken, Marokkanen.
Boelwerf NV geeft dit werk aan onderaannemers.
Smith en Muiham zijn gespecialiseerd in deze werkjes.
Werkmethodes die niet zouden geduld worden
door scheepsbouwers.
Baas Muiham slaagt er zelfs in
de ontroesting op basis van stukwerk
per vierkante meter te laten uitvoeren.
Verschillenden verdwijnen uit de groep.
Ongemerkt.
Te weinig werk.
Of 'stoflong'.
Medische verzorging beneden alles.

Zo'n werk doe je niet...
tenzij gedwongen.
Om te overleven.
Werk uitvoeren dat je gezondheid vroegtijdig ondermijnt.

60 cm hoog.
De hele breedte van het schip.
60 cm hoog.
De hele lengte van het schip.

Overal water op de bodem.
Waterdichte handschoenen en overall.

60 cm hoog.
Die job duurt weken.

60 cm hoog.
Op het einde van de dag
weet je niet meer
hoe je je moet leggen.

Vroeg in de morgen...
groepsvorming
Meestal per beroep

Rondetafelconferentie.
S.K. Beveren gewonnen?
De hoeveelste was Jan Bogaert?
Morgen een vrije dag !
Gisteren Panorama geizen ?
De regering heeft ons weer te pakken.

We liggen met de CAO vast voor twee jaar !
Wie hebben ze gisteren weggevoerd
naar de verpleegsters ?

Morgen om 10 na 7 komen ze terug samen
om hun programma verder uit te werken.

De start
is gegeven.

Winterweer.
Lassers aan het werk.
Eerst opkuisen.
Brokken ijs, smeltende sneeuw.
Natte voeten, koude handen.
Opwarmen als er vuur is.
Ijskoud staan in de winter.
Goed voor reuma.
Gloeiend staal in de zomer.

Ontroesters...
de koolmijners van de scheepsbouwers
overal ter wereld.

Het licht is uit
In dubbele bodem.
Na inspektie
de stekker in het stopkontakt.
Verder ontroesten.

Alleen door strijd
kwamen deze verbindingskanalen er.

Van ver zie je de mastodonten
in de lucht
onbeweeglijk, stijf en stram.
De stalen gedrochten
trotseren regen en wind.

Eens de kraanvoerders boven
komt er beweging in.
Ze dirigeren en kontroleren de machines.
Verbonden met de grond.
Elektronisch lamp aanpikkers.
Iedereen verwacht zelfzekerheid en veiligheid.
Geen enkele onbezonnen daad.

Ze overschouwen de hele opbouw van het schip,
ledere verkeerde handeling kan fataal zijn,
voor ons, hun werkmakkers.

Mannen, doe zo verder,
we vertrouwen op jullie.

Winterkledij

Van ons, stellingmakers,
wordt vereist
dat we zelfstandig werken,
plan lezen en lassen,
het werk organiseren,
een oplossing vinden
met verschillende systemen
in de meest moeilijke
en gevaarlijke omstandigheden.
De belangrijkste voorwaarde
voor ons beroep
is kameraadschap
en groepswerk.

Bovendien draagt ieder van ons
als stellingmaker
een grote verantwoordelijkheid.
Onze werkmakkers
moeten veilig kunnen werken.

Wij willen
zoals iedereen
vrij en ongekontroleerd
ons werk doen.
Dat leidt geregeld
tot konflikten
tussen aangestelden
van de baas -
die zitten tussen hamer en aambeeld
«Sneller!»
«Is 't nog niet gedaan ?»
Ons antwoord is duidelijk :
veilig en goed werk !
We hebben vrouw en kinderen !
We kunnen het zonder
jachthonden stellen !

Geen circus
mannen van de daad
kalm en zeker !

Aimé. Lasser. Uitgeschakeld met 'laslong'.
Beroepsziekte.
Werkt nu in de verluchtingsdienst.

Jef, Brander. Definitief uitgeschakeld na een val van 14 meter aan het achterschip.
Werkt nu in het magazijn.

Stellingen kant en klaar

In de school voor gekken :
"Je kan zwemmen in de rivieren,
vissen in de Schelde,
drinkwater halen uit de beek."
In de school voor slimmen :
"De fabriek gebruikt de waterlopenals open riolen,
en doodt het leven."

Zeker en vast !
Goeie sardienen
hé Willy

Geen tijd verliezen.
De tijd vliegt snel.
Gebruikt hem wel.

Geen eentonigheid
op de werf.
Geen koekjesfabriek.

Het is roer is richtinggevend.
De schroef voortstuwend.
Wie kottert schroef en roer,
meet tot de juistheid toe.

Een open raam.

De scheepsmotoren zijn een kracht.

Schepen over oceanen
binden werelddelen
Toeslaande krisis voor zwarte,
blanke, gele werkers.

Vergeet niet :
een draak met zeven koppen
domineert het scheepstransport.
De multinationale.

Eens het uur van de opstand voorbij
komen alle schepen in mensenhanden.

Dan maken we een wereldbevrijdingsvaart
Vrouwen, kinderen, mannen, met één boodschap :

«Gerechtigheid dan vrede !»

Hij zit en blijft op de troon.
Omringd door vetbetaalde huurlingen.
De werkers twisten,
en zoeken hoe het moet.
Hij moet uit zijn zadel gelicht worden.
Dat kan zeker niet door Europese of parlementsverkiezingen !
Zijn de sociale verkiezingen
een oefenschool voor arbeidersmilitanten ?
een oefenschool voor arbeidersdemokratie ?
Kan de vernieuwing vertrekken vanuit de basis ?
Moeten wij daarom niet de sociale verkiezingen
aangrijpen als middel naar arbeidersdemokratie en zelfbestuur ?

Hand in hand kameraden.
Vriendschap en kameraadschap
zijn onze troeven
voor de opbouw van de scheepswerf
op mensenmaat.

De toekomst zonder zonneschijn !
Schepen bouwen met steeds minder man ?
Meer belastingen betalen om te mogen werken ?
Nieuwe arbeidsomstandigheden zullen toenemen in de fabrieken.

Nog meer propaganda van de patroons ? '
Zaat'-chef-Standaard in onze brievenbus.
De afbraak van de natuur versnelt.
Geneesmiddelensektor die verder drijft op winst.
Gebrek aan grondstoffen, energie in Europa.
Overspoeling met goedkope produkten.
De rijken rijker. De armen armer.

Zoals het nu gaat in de fabrieken
kunnen we het niet langer aanvaarden.
De klaroen schalt!
Laat ons de snelheidswedstrijden stoppen.
Wij verdelen en organiseren het werk.
Laat ons de direktie-punten-machine blokkeren.
De veiligheid op de werven is onze zaak.
Terug vis in de Schelde.
De lucht zullen we filteren.
De grond voor het volk.
In de fabriek zijn we allen vreemden.
Laat ons de muren afbreken
tussen arbeiders, bedienden, kaders.
Onze eenheid is onze macht!
Kom, de klaroen schalt!
Denkt, werkt, handelt op mensenmaat!

initiatief: Karel Heirbaut

medewerkers :
Dany Pauwels, Patrick Mertens,
José De Staelen, Pol De Malsche, Kris De Vogel,
Mark Maes, Frank Franck, Lieve Aerts,
Urbain Heirbaut, Mark De Quidt.

dia montage
'Tussen kop en kont'
ter beschikking :
2700 Sint-Niklaas