|
Amazigh | Arabisch | Chinees | Duits | Engels | Frans | Hindi | Italiaans | Lingala | Nederlands | Oekraïens | Pools | Portugees | Roemeens | Russisch | Spaans | Farsi | Turks
Tamazight |
العربية |
中文 |
Deutsch |
English |
Français |
Ebongolami na DeepL, longola kaka Amazigh (ChatGPT) – Landa na smartphone (Koboya kotungisa)
Demographie ya Bruxelles, lelo Bino nyonso, Eteni ya liboso: Bruxelles, engumba lokola mosusu te Mpe moloni akobaki kolona. Yango nde bosolo mpo na moto nyonso oyo, na boumeli ya koleka mibu zomi na mibale, azali kozwa, kotalela mpe kotalatala ba données ya makasi mpe oyo ebongwanaka te kouta na Biro ya Leta ya Sécurité Sociale mpe Statbel. Okutanaka na bibongiseli oyo ekɔtá makasi na misisa, ya mpasi mpe oyo epesaka nsoni. Mokili ya siansi oyo etongami, ba iniversite ya Bruxelles, ba think tank lokola BRIO mpe BISA, bapanzi sango ya minene mpe, koleka nyonso, mokili ya politiki, bango nyonso elongo baponaki kokanga miso. Batali epai mosusu. Oyo ezali lolenge moko ya bozangi likebi ya mabe oyo ezali kobebisa motema mpenza ya demokrasi mpe ezali kotia lokumu te na lobi? Lelo, kimya wana ya bapanzi sango ezali kobukama. Kasi na makanisi ya moto na moto te, kasi na mateya ya politiki ya makasi te, kasi na mituya mpamba ya bakode ya NACE ya mitango mitano, na mituya ya bato mpe na makambo ya bomoi ya bato oyo etindaka na ndenge maponami esukaka. Moto nyonso oyo azali kotalela makambo ya Bruxelles lelo akutanaka na solo minei ya mpasi: solo ya kotiyama na pembeni na politiki oyo ezali kosimba koleka ndambo ya bato ya Bruxelles, kotiyama na pembeni na nkita, kofutama moke na ndenge ya ebongiseli mpe kolongolama ya litomba ya mosala. Tóbanda na misisa ya demokrasi ya bingumba. Toyokaka mbala mingi ete Bruxelles ezali ndakisa ya likolo ya boyangani mpe demokrasi na Eropa. Ba données emonisi likambo mosusu: Bruxelles ezali na ezalela ya solo ya botiami pembeni na politiki oyo ezali kosimba koleka ndambo ya bato na yango. Lelo, 52 na kati ya nkama ya bato bakolo ya Bruxelles bazali te na momonisi na maponami na nivo ya engumba, ya etuka mpe ya federal. Na ba communes lokola Bruxelles-Ville mpe Ixelles, motango yango emataka kino na 59 na kati ya nkama. Bato koleka ndambo ya engumba bazali kotalelama na ntango ya kosala ba budgets mpe motango ya ba conseillers, kasi bazali na likoki ya koloba te na masolo ya politiki. Kaka système ya vote ya makasi mpo na bato oyo bazali ba Belges te kasi bafandi na mboka koleka mibu mitano nde ekoki kobongisa bozangi oyo. Bokangami wana na politiki ememaka, kati na makambo mosusu, kobima ya mosolo ya nkita na engumba, oyo euti na motuya na yango oyo ebakisami na nzela ya kozwa mbongo mpe matabisi ya ba kompani. Mokolo na mokolo, 58% ya misala na Bruxelles esalemi na bato oyo bautaka na libanda ya engumba mpo na mosala – 37% bautaka na Flandre mpe 20% na Wallonie – mpe likambo yango ezali mingi mpenza na misala oyo efutamaka mbongo mingi. Bongo, nini ebimi? Na kati ya ba milliards 39 ya ba euros oyo efutamaki na Bruxelles na mobu 2024 lokola lifuta mobimba, ba milliards 25 ya ba euros ebimaki na engumba. Bato ya Bruxelles batindami na ndenge ya kolongolama na zando ya mosala na engumba na bango moko, ezala na oyo etali kozwa mosala to na oyo etali motuya ya lifuta. Bozangi mosala, lisungi ya mbongo mpe bobola nde ezali makambo na bango, mpe koleka bituka mosusu, politiki ya leta ezali kobebisa makambo makasi. Yango ememi biso na elembo ya kokamwa koleka ya ezalela oyo ya bokonzi ya baboti: misala ya bokengi. Ndenge nini okoki kondimisa kimya na kati ya bafandi ya engumba oyo batyami na mpembeni na makambo ya nkita mpe, na politiki, koleka ndambo na bango baboyelami? Na nzela ya kotia na mosala ebongiseli ya bokengi oyo, na bomoto na yango, ekabwani na bafandi. Ba données ya Social Security (RSZ) na mokolo ya 1 Yanuali 2025 emonisi ete motango ya bapolisi oyo bafandaka na Bruxelles ekitaka ntango nyonso banda mibu zomi na mibale. Lelo, 81 likolo ya nkama ya bapolisi 13 200 oyo basalaka na Bruxelles bayaka na engumba mokolo na mokolo mpo na mosala. Na mobu 2012, motango yango ezalaki 72 na kati ya nkama. Engebene na bolukiluki ya sika, 30 na kati ya nkama ya bapolisi ya mboka bazali na bankoko ya bapaya, mpe lisanga ya bapolisi emonisaka kaka eteni moko kati na biteni misato ya bafandi ya Bruxelles. Na service ya bapompiers, 80 likolo ya nkama bayaka kosala na Bruxelles. Na Bruxelles, ezali force ya bato ya mosala (ba professionnels) epai wapi ata ba volontaires bazali te. Ezali mpo bazali 'bafandi ya Bruxelles'? Mpe na mampinga, 88 likolo ya nkama ya basoda 6 489 mibali na basi bayaka na Bruxelles mokolo na mokolo mpo na koluka mosolo. Mpe likambo oyo ya kokamwa esungamaka na mbongo na ndenge ya ebongiseli. Mopolisi ya mboka oyo asalaka mobembo mpo na mosala azwaka mbongo mingi koleka moninga na ye ya mosala oyo afandaka na engumba ya Bruxelles; 'bonus ya Bruxelles' ezali lolenge moko ya bokeseni oyo eyebani malamu mpo na kotelemela moto oyo afandi na Bruxelles mpe asalaka na engumba na ye moko. Mibeko epesaka matomba na bapolisi mpe bato ya misala misusu oyo bafandaka libanda ya Bruxelles, na esika ya kokómisa makasi boyokani na bato ya mboka. Mpe bongo mpo na likambo ya kosangisa bituka ya bapolisi, likambo oyo balobelaka mingi? Likambo oyo ekoki kaka kobakisa mabe na bokeseni na ndenge ya kozwa bato na mosala, na nzela ya kosala misala ebele na mbongo moke mpe na kokitisa nguya ya bato ya politiki ya Bruxelles. Baninga basi mpe mibali, système oyo ezali stable te. Ezali nzela ya kokweya na kati. Wana bakonzi ya Leta ya federal bazali komibongisa mpo na kokata lisusu misolo ya sécurité sociale mpe ya bomoi ya mokolo na mokolo – likambo oyo ekobeta bato ya Bruxelles makasi mpenza – mabele eponaka mboto na yango moko mpe ba partis oyo ebatelaka malamu matomba na yango. Bótala makambo oyo ezali kosalema na nsé na maponami. Pɔsɔ 52 oyo lelo batyaka bavoti ya mpamba na Bruxelles, bayaka te mpo na kovota to babenganami, bazali kosalisa mpo na kobongisa elikya ya solo ya mbongwana, ata mpe na ntango mokuse. Mpe mboto ekokoba kokola na nzela ya système ya mateya oyo ezali kokoma na bokeseni mingi koleka. Kino na 2030, likambo oyo ya bomoi ya bato mpe ya société ekoki déjà komema elonga monene ya politiki. PVDA/PTB ezali na ba sondage na pene ya 30 likolo ya nkama. Moto ya kala, oyo akolaki na kati ya bomoi ya centre ya bilenge 'Klein Chicago' mpe Bruxelles-Ouest, akoki mpenza kokamata bokonzi lokola Ministre-Président ya engumba oyo. Mpe na ntango wana, bokatikati ya bokonzi ekobongwana makasi mpenza. Parti oyo emonisaka bato nyonso mpe ezwaka mokumba ya bato mpe ya société ekoki na mbala moko kopesama bokambi ya misala ya mokonzi-mboka. Na ntango wana, ekokamba mpe mbala moko ba infrastructures ya ntina mingi ya Union Européenne mpe ya OTAN. Moto akoki komituna soki bapolisi mpe basoda ya bapaya bazali kaka lelo oyo awa na nse ya mabele mpo na kobanga mbongwana oyo ya bato mpe ya politiki na lisolo ya bato. Modèle fédéral ya sikoyo esalelaka Bruxelles lokola eloko ya kobimisa mbongo. Na nzela ya bato oyo bazali se kokoma ebele mpo na mosala, mbongo mingi oyo euti na misala ya Bruxelles ezwamaka mpe esalelamaka na bituka mosusu. Bafandi ya Bruxelles balendisamaka koluka misala na bituka mosusu, mingi mingi na Flandre, nzokande misala ya Leta mpe ya bakonzi ya likolo etikalamaka mpo na bato oyo bautaka mosika, ata na nzela ya kozwa bato ya libota moko – likambo oyo ezali kotungisa banda kala. Esengeli kobongola lolenge ya politiki ya sikoyo oyo ezali kotya makambo nyonso na esika moko. Esengeli mbongwana ya bibongiseli oyo ekopesa na Bruxelles libaku ya kokolisa makoki na yango nyonso na kati ya ebongiseli ya biteni ya ekolo oyo ezali na bosembo. Kozwa bonsomi monene na makambo etali politiki ya bokengi, kozwa basali ya leta, mateya mpe misala ezali etamboli ya polele. Ebongiseli ya matabisi ekoki kobalusama: bandako mpe mbongo ya likolo mpo na baye bafandaka mpe basalaka na engumba mpe bandimaka bokeseni na yango. Na suka, bato bakopona parti oyo ekosalela bango malamu. Tango ekoki te mpo na lisanga oyo ya boyekoli, mokili ya kelasi, bakonzi ya mibeko, bato ya politiki mpe bapanzi sango bákutana mpe báfungola miso na bango na solo ya mpasi ya mituya oyo elakisami awa lelo? Mpo na analyse ya mozindo ya ba données oyo nyonso, oyo ekabolami na ba communes, ba provinces, ba régions mpe na Belgique mobimba, tala ba liens na nse.
Yango ememi biso na mathématique ya moboko ya mikolo mizali koya. Mpo na moto nyonso oyo akanisi ete modèle ya federal ya sikoyo, oyo etondi na botiami pembeni mpe bokamoli ya nkita, ekoki kowumela na mibu ekoya, azali koboya komona ndenge motango ya bato ezali kobongwana, oyo ezali kosalema lelo na makasi, na nzela ya kokende na 2050. Kotalela mibu ntuku mibale na mitano liboso ezali kaka likanisi ya pamba te na siansi ya bomoi ya bato. Ezali nde bosangisi ya ndenge bato bakabwani, mbotama na liwa, bato oyo bakoti na mboka mpe oyo babimi, mpe bongamboli oyo emonanaka polele lelo na mituya ya solo mpe na makanisi ya mikolo ekoya. Tala courbe: na Foire Mondiale ya 1958, 7 na kati ya nkama ya bafandi ya Bruxelles bazalaki na origine ya bapaya. Kino na 1970, motango oyo emataki kino na 20 pɔsɔ, mpe sima ya mibu ntuku misato ya bokendi-kendi mpe botamboli ya bato makasi, kokita ya motango ya bato ekangamaki kaka na mobu 2000, na ntango wana ndambo ya bafandi ya Bruxelles bazalaki na ebandeli ya bokendi-kendi. Lelo, motango wana ezali na 86 pɔsɔ, bakisa mpe bana ya bana ya bapaya oyo bakomi bana mboka ya Belgique. Mpe kino na mobu 2050, 95 likolo ya nkama ya bafandi ya Bruxelles bakozala na ebandeli ya bapaya. Oyo ezali likanisi ya politiki to mposa mpamba te; ezali nde matematiki ya bato. Bruxelles ezali engumba oyo ezali na bokoli ya makasi koleka na mokili mobimba na motango ya bato oyo bauta na mabota ya bapaya, mpe bokoli wana esalemaki na kimya ya kokamwa. Tóloba makambo ya solo polele mpe kozanga kobanga. Oyo esalemaki na Bruxelles ezalaki te 'kokitanisa bato'. Ezalaki moko kokita ya bato. Bokimi monene ya bato oyo ebandaki na 1970 mpe eumelaki ata mibu ntuku misato . Ezalaki boyei ya bapaya nde ekitisaki mbangu ya kokita oyo ya motango ya bato, mpe esukisaki yango mpenza kaka pene na mobu 2000. Tótala solo ya motango ya bato: soki migration ná bana na bango bazalaki te, Leta ya Bruxelles lelo oyo ezalaki na bafandi na se ya 200 000. Mpe solo oyo ekaboli bato mpenza ezali na kati ya mbongwana ya nkita mpe ya bomoi ya bato wana. Ata soki elilingi oyo eyebani mingi ya Bruxelles etikali makasi na kati ya bobola, bozangi biloko mpe kozanga libateli, mbongwana ya mateya mpe ya bomoi ya bato oyo emonaná naino te ezali kosalema. Na kati ya mibu 24 ekoya, bilenge mibale oyo bakosilisa kelasi ya ebandeli mpe ya ntei bakokende na mateya ya likolo mpe na zando ya mosala. Yango ezali ndambo ya bato ya mibu ya kosala mosala oyo bakozala na esika na bango tii na 2050, nzokande bilenge ya misato bakozala naino na kelasi. Kolanda ndenge makambo ezali sikoyo na oyo etali kelasi, na kati ya mibu 25, bato misato kati na minei ya bafandi ya Bruxelles oyo bazali na mibu kati ya 25 na 64 bakozala na diplome ya kelasi ya likolo, soki tokokanisi na bato mibale kati na misato na Flandre mpe koleka ndambo na Wallonie. Ata bongo, Bruxelles ekotikala motema ya bokoli ya bato ya Belgique. Na boumeli ya mibu 35 oyo eleki, motango ya bafandi ya Bruxelles oyo bakendeki kofanda na bituka mosusu ekokani na motango ya bato ya Bruxelles ya lelo, elingi koloba bamilio 1,255. Yango nde, na bosolo, ntina monene oyo esalaki ete motango ya bato emata pene na eloko te na 2025, lokola Bafandi 43 339 ya Bruxelles balukaki avenire na bango na bituka mosusu. Mpe motango wana ekoki kobakisama koleka kotikala kaka ndenge moko na mikolo ezali koya. Bokeseni ya kala kati na ba communes ya Bruxelles na makambo ya kelasi mpe misala ekolongwa mpo na botamboli ya bato na kati ya mboka; na mobu 2025, bafandi 63 874 ya Bruxelles basila kokende na commune mosusu ya Bruxelles, ata mpe longwa na ba communes ya babola mpo na kokende na oyo ya bozwi. Mpe mosala ya bolakisi ekobongwana mpenza na boumeli ya mibu 25 ekoya. Motango ya balakisi oyo bautá na mabota ya bapaya ekomata makasi, na ntango moko kokumisa boponi ya basi na ndenge ya kolata. Sikawa, 53 likolo ya nkama ya balakisi basalaka mobembo ya mosala mokolo na mokolo mpo na kokende na Bruxelles; yango mpe ekobongwana. Bruxelles ekotikala ntango nyonso esika oyo ebendaka na makasi bato ya mayele ya likolo ya mokili mobimba. Mpe mpo na makambo oyo, bakonzi ya politiki ya kala na Flandre bazali kokutana na paradoxe na bango ya monene koleka na lisapo. Etekelemá ya mateya nini epesaka qualité mpe mikano ya malamu oyo etuluku oyo ya bato bayekoli mingi mpe ya bokeseni ezali kolula? Etekelemá ya mateya na monoko ya Holandɛ. Ata soki politiki ya kala emoni yango, ebongisi nzela mpo na yango to mpe etɛmɛli yango, motango ya mateya na monoko ya Holandais ekokoba se kokola malembe malembe na Bruxelles, lokola ezalaki kosala na kala. Bokalkile ezali pɛtɛɛ lokola mpe ekamwisaka: na mobu 2050, ndambo ya bafandi ya Bruxelles bakozala na ebandeli ya Lifalanse soki biteyelo bikokaki kotambola elongo na motango ya bana-kelasi. Na tango wana, likambo ya 'ezaleli ya Flamá ya ebandeli' ekozala lisusu te. Bato ya Bruxelles bakoleka na 'bo-Flamá' lisusu na ndenge ya bomoto mpe mimeseno. Mpo na etuluku ya bafandi ya Bruxelles oyo bazali se kokita na motango mpe bauta na mabota ya balobaka Lifalanse na ebandeli, likambo oyo ekozala lisusu mokakatano te. Kasi te mpo ete moto ya Flamá ya bonkoko azali kozongela engumba, kasi mpo ete bilenge ebele ya bikolo bikeseni bazali kokamata monoko mpe mimeseno ya Flamá lokola nzela ya motuya koleka mpo na komata na bomoi mpe kolonga na kati ya bato. Kozala ya bato ya Flaman na Bruxelles ekozala na bokeseni to ekozala te. Kino na ebandeli ya ekeke ya zomi na libwa, mofandi ya solo ya Bruxelles azalaki mingi mpenza moto ya Flaman. Nsima ya processus ya ko-franciser, banda 1970, bango elongo na bato ya ebandeli oyo balobaka Lifalanse, bakomi etuluku ya moke na Bruxelles. Kasi na nzela ya mateya na monoko ya Néerlandais, équilibre ezali kobongwana. 'Bozali ya Ba-Flamans', na lolenge na yango ya sika, ya bokeseni mpe oyo elobaka Flaman, ezali kokoma nsuki oyo ekangisaka Etuka ya Bruxelles – na makambo ya nkita, ya politiki mpe ya mimeseno. Mpe lokota oyo balobaka na ndako, na bokeseni na mitungisi oyo bamipesaka mpo na yango, ekotikala likambo ya ntina na kati ya bozwi ya minoko ebele ya bato ya Bruxelles. Lokola 'moto ya mayele na nzela ya bomoi', Flandrɛ na ye oyo afandaka na Bruxelles akozala na esika ya malamu koleka mpo na kolakisa nzela na bituluku ndenge na ndenge ya 'bato moke'. Yango ezali na bopusi ya monene na bibongiseli mpo na politiki ya lokota ya 'Flamá'. Mibeko ya mikakatano oyo ezali sikoyo mpo na mateya na lokota ya Holandais na Bruxelles ekolongolama na mbongwana ya Leta oyo ezali koya. Kotia pembeni oyo ezali sikoyo ya bafandi ya Bruxelles na misala ya Leta na engumba na bango moko ekolongolama malembe malembe. Bruxelles ekokoma métropole ya Europe oyo ezali mpenza, na Brabant Flaman mpe Wallon lokola etuka ya makasi mpe esangani oyo esalisana na makambo ya nkita, bolamu, bomoi ya malamu mpe mimeseno. Kosalela ba robots mpe mayele ya bɔɔngɔ́ (IA) ekoki kobongola métropole ya Bruxelles ekoma Silicon Valley na Senne. Boyokani oyo ekokoma makasi na bituka ya pembeni mpe komatisa makasi nivo ya mateya ya Bruxelles ekosala ete misala ya nkita mpe bopusi ya bibongiseli ya mokili mobimba mpe ya mbongo na mboka-mokonzi emata makasi. Tii na mobu 2050, motango ya bato oyo bazali na mosala na Bruxelles ekozala oyo eleki monene koleka bituka misato nyonso. Lolenge ya kotambola mpo na kokende na mosala ekobongwana. Mpe bongo mpo na statistiki mosusu ya kotungisa: mbeba? Statistiki ya makambo ya mabe oyo ezali ya kosepelisa mpe eyebani malamu te, kowuta na bapolisi, emonisi polele nani azali komona mpasi mingi mpo na makambo ya mabe. Te, ndenge balakisaka yango mbala mingi na media, motango ya mabe na kati ya bato. Kaka polisi moko kati na misato azali na mabota ya bapaya, mpe bazali na misala ya nse na police kozanga elikya ya kokola na mosala. Bokeseni oyo ekobalusama mobimba kino na mobu 2050. Kozwa bato ya mosala ekozala ya mboka mpe ekomonisa bato ndenge na ndenge, mpe ekozala na lisungi ya bato nyonso ya mboka, na bilenge na liboso. Yango ekopesa bokengi ya solo mpe liyoki ya libateli ya mozindo. Police ya ndenge na ndenge oyo ekomonisa bato ya Bruxelles ekobeta na motema ya bituluku ya bato mabe. Kotambola ya bato mpe boluki ya libateli ezali mpe elembo ya ntina ya istware mpo na bomoi ya engumba. Kozanga kotambola ya bato, Bruxelles elingaki kozala engumba ya liwa. Kotambola ya bato etikali nzela ya kobatela lobi, mpo na Bruxelles mpe. Mbala mosusu likambo mpo na lisolo ya mikolo mizali koya. Mbongwana ya politiki oyo Bruxelles, koleka bituka misusu nyonso, ezali kokutana na yango, ezali kolongola likebi na ba centres politiques ya kala mpe na ba services ya securité (ya mokili mobimba). Emonaneli ya politiki mpe ndenge ya kobongisa bokengi ya Bruxelles ekobongwana na nzela ya mongongo ya demokrasi ya bato ya Bruxelles, oyo, na nzela ya kozwa nationalité mpe bokoli ya mateya na monoko ya Flaman, bakozala na ezaleli ya 'Flaman' mingi koleka. Ezali te Bruxelles nde ezali na mposa ya Flandre, kasi Flandre nde ezali na mposa ya Bruxelles. Baninga basi mpe mibali, nakosukisa. Bruxelles ezali te esika ya kobimisa mbongo ebele. Bruxelles ezali te mabele maye mazwami na makasi oyo esengeli kokangama na nzela ya basali ya leta mpe basoda baye batambolaka mikolo nyonso. Bruxelles, engumba monene ya mayele mingi, ya bato ya bikolo ebele mpe oyo emiyebi, ekokanga misisa na yango na nzela ya biteyelo na yango na lisapo mpe mimeseno na yango ya Flaman mpo na kobatela avenire na yango na mokili mobimba, oyo ekosalisa Belgique mobimba. Mitango ekosaka te; démographie, moboko ya siansi nyonso ya bomoi ya bato, ndenge Molakisi Frans Van Mechelen alobaki yango banda na mobu 1968 na liteya na ye na likambo ya démographie, ezali na moboko ya makasi ya matematiki. Bruxelles ezali avenire ya Belgique. Matondi mingi. Jan Hertogen, sociologue
www.npdoc.be/brussel
- Discours yango ekoki kotangama na site internet oyo. Ba liens ya ba données mpe ba sources: ba mises à jour ezali kobongisama sikoyo to ekoki kosɛngama.
www.npdoc.be/migratieachtergrond
- kolanda etuka, provense, komine
Mpo na makanisi, mituna mpe
bapwɛ́:
jan@hertogen.be
|
